أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

161

قانون ( فارسى )

ظاهر مىشود . در اين حالت بايد مقدمتا كوشش كنى كه به تدريج خلط را نرم سازى و پاره‌پاره كنى و بعد از آن داروى اسهال به بيمار بدهى . اگر ديدى كه خلل در كار معدهء بيمار هست روغنهاى مناسب حال او را بر معده‌اش بمال كه معده را روبراه كنى . به علاوه داروهاى پاشيدنى براى اصلاح معده استعمال كن ! اما چنين داروهاى پاشيدنى در اين حالت نبايد از دارويى كه در آن نيروى تأثيربخش بابونه ، برگ خاراگوش ، شاه افسر و امثال آن است تجاوز كند . ترك غذا كردن و روزه گرفتن به نفع بيمار نيست و حتى در روز نوبت تب هم غذا نخوردن گاه‌گاهى به نفع بيمار نيست . در روز نوبت غذا بخورند امّا غذاى كم‌مايه و كم در اندازه . داروهاى قىآور براى بيماران اين حالت از تب عبارت است از : آب‌پز هليله ، سس صغير ، گياه سنا و بنفشه در اسكنجبين بپزد ، و ناشتا صمغ انگدان تناول كند بويژه در روز نوبت تب . بيمار را قى دهى خوب است حتى اگر از قى دلش بهم آيد باز او را قى ده ! اگر تب يك اندر چهار سببش مادهء سوداى بلغمى است ، هم از آغاز بيمارى گلنگبين عسلى همراه آب كرفس و آب رازيانه و امثال آنها را تجويز كن كه بيمار بخورد . اگر نياز به داروى ملين بود كه شكم بيمار نرم باشد ، ابتدا داروى ملين را با داروهاى اسهال‌دهندهء بلغم به بيمار بده ! كه اگر در نخستين مرحله از داروهاى تربد و بسپايك استفاده كنى خوب است . بعدا به تدريج دارو را با چيزى از قارچ چمنى مخلوط كن ! بيمار را وسيلهء اسكنجبين عسلى همراه بزرها و امثال آنها قى ده ، تا وقتى كه مىبينى خلط دارد پخته مىشود . داروهايى بر معده بگذار و ببند كه بسيار قوى باشند . حتى از خرما و انجير و امثال آنها استفاده كن ! روغنهاى گرم‌مزاج كه به گرم‌مزاجى روغن كوشنه باشند بر بدن بيمار بمال ! اگر براى قى دادن بيمار به داروى اثربخش‌تر از آنچه ذكر شد نياز داشتى و بيم آن نبود كه بيمار از اثر دارو ناتوان مىشود ، خربق سفيد با ترب ، يا خربق تنها و بدون ترب به بيمار بده كه قى كند . اگر سبب تب يك اندر چهار خود مادهء خالص سودايى باشد ، مانند اينكه در تفالهء خون موجود باشد ، بايد در اوايل بيمارى داروهاى اسهالى كه سازگار با حالت بيمار و بيمارى است و به نفع بيمار است تجويز كنى . در اين مرحلهء اوّل آب لبلاب و پانيد ، گلنگبين عسلى و گلنگبين شكرى بخورند . و بعد از آن وسيلهء داروهايى از قبيل : آب‌پز هليلهء زرد ، آب‌پز هليلهء سياه ، شاهتره و مويز بيمار را پاكسازى كن ! هرگاه تشخيص دادى كه خلط سبب تب رسا و پخته شده است وقت رگ زدن رسيده و بسيار مفيد است . شاهرگ دست بيمار را بزن و خون لازم را بكش ! بعد از غذا بايد بيمار را قى دهى . قى دادن شديد يا سبك بسته به وقت و نياز است ، كه خودت اين را تعيين مىكنى . بيمار بايد به قى كردن عادت كند ؛ قى كردن در اين بيمارى مادر ساير معالجات است .